1. Home /
  2. Over ons /
  3. KAS Insights /
  4. IORP II in Nederland: goede focus...

IORP II in Nederland: goede focus op sleutelfuncties, communicatie schiet nog tekort

Het is nog slechts twee maanden tot IORP II (Institutions for Occupational Retirement Provision) in werking treedt. Maar hoe ver zijn de Nederlandse pensioenfondsen in hun voorbereidingen? Wat gaat de impact van IORP II zijn en in hoeverre is de nieuwe richtlijn überhaupt nodig in Nederland?

20 nov 2018

Deel op  

Wij spraken met één van de experts van Milliman, Rajish Sagoenie, en legde hem een aantal prikkelende vragen voor over de impact van IORP II en de status van voorbereiding onder de pensioenfondsen. Rajish Sagoenie is Principal van Milliman Pensioenen.

De afgelopen jaren is door de toename van het belegd vermogen (EUR 1362 miljard) en de afname van het aantal pensioenfondsen de verantwoordelijkheid per fonds(bestuurder) toegenomen. Wet- en regelgeving is daarnaast exponentieel toegenomen in de afgelopen 20 jaar. Dat heeft zijn weerslag op diverse beleidsterreinen van de pensioenfondsen. Om de kwaliteit van de pensioenuitvoering in de hele Europese Unie te verbeteren is IORP II (Institutions for Occupational Retirement Provision) opgesteld.

Is IORP II wel nodig voor de Nederlandse pensioensector?

De pensioenuitvoering in Nederland is inderdaad al op een hoog niveau. Het belang van IORP II voor Nederland is daardoor relatief beperkt. Wel zal er op een aantal beleidsterreinen een herijking plaatsvinden. De IORP II-richtlijn beschrijft de kwaliteit van de pensioenuitvoering veel gedetailleerder dan de huidige Nederlandse wetgeving voorschrijft. Dit geldt met name op het gebied van governance en risicomanagement. IORP II zal deze beleidsterreinen naar verwachting doen versterken.

Pensioenuitvoerders in andere landen zullen naar verwachting veel grotere inspanning moeten leveren. De harmonisatie van wet- en regelgeving met betrekking tot aanvullende pensioenen heeft tot doel om grensoverschrijdende pensioenvoorziening te stimuleren.

IORP II heeft een beoogde implementatiedatum van 13 januari. Hoe staat het met de discussies bij pensioenfondsen, wordt er bij de pensioenfondsen in Nederland al goed nagedacht over wat IORP II voor impact gaat hebben?

Op dit moment lijkt er voldoende aandacht voor IORP II. Wel zien wij dat – met name bij de kleinere pensioenfondsen – de focus vooral ligt op de minimale eisen waar zij op korte termijn aan moeten voldoen. Je ziet dat er nu vooral aandacht is voor het correct invullen van de sleutelfuncties.

De aandacht voor het beleggingsbeleid (ESG), beloning, communicatie (communiceren op basis van scenario’s en inclusief bereikbaar pensioen) en de hogere doelstelling van verbetering van het governance systeem (adequate invulling van riskmanagement op basis van het 3 lines of defence-model) is nu nog relatief beperkt.

Waar ligt, volgens jou, het zwaartepunt binnen IORP II; de sleutelfuncties, ESG of het risicobeheer?

Naar mijn mening ligt het zwaartepunt van IORP II op adequate uitvoering en doeltreffend risicobeheer. In Nederland krijgt momenteel vooral het onderdeel van de sleutelfuncties dus veel aandacht. De hogere doelstellingen die IORP II beoogt, zijn voor Nederland minder belangrijk omdat deze bijna allemaal al normale praktijk zijn. Maar de Nederlandse pensioenfondsen mogen de focus meer leggen op het verbeteren van de communicatie naar hun pensioendeelnemers toe om zo het vertrouwen in de pensioensector terug te winnen.

Ook zouden pensioenfondsen bij de implementatie van de nieuwe richtlijnen meer aandacht kunnen geven aan ESG, en de onderbouwing en impact ervan op het vermogensbeheer.

Om door te gaan op de invulling van de sleutelfuncties; de Nederlandse overheid neigt ernaar dat het houderschap van de risicobeheerfunctie en de interne auditfunctie niet zijn uit te besteden. Wat is daarvan het gevolg voor de pensioenfondsen?

Het klopt dat DNB (en daarmee de Nederlandse overheid) op onderdelen verder gaat dan de minimale eisen van IORP II. Maar de concrete invulling in de conceptwetgeving ligt overigens weer dichter bij de IORP II-richtlijn. Als de beoogde optimale functiescheiding ook wordt afgedwongen, dan zal dit leiden tot hogere kosten, maar ongetwijfeld ook tot beter risicomanagement. Voor een pensioenfonds leidt dit tot de uitdaging om een evenwicht te vinden tussen kostenbesparing en risicobeheersing.

Voor de interne auditfunctie zien veel besturen nog niet hoe ze een doelmatige invulling kunnen geven. We merken vaak dat voorstellen om hiervoor gebruik te maken van externe partijen te duur worden gevonden.
Kiest een pensioenfonds er toch voor om het houderschap van de sleutelfuncties (risicobeheer en interne audit) uit te besteden, dan is het standpunt van de regering dat het pensioenfonds meer uitleg moet geven waarom wordt afgeweken van het advies van DNB en het Ministerie van Sociale Zaken. Uitbesteden van het houderschap van deze sleutelfuncties zorgt er tevens voor dat de implementatie meer bestuurlijke aandacht zal vragen.

Per saldo zal de impact van IORP II op de kosten relatief beperkt zijn, afhankelijk van de wijze waarop pensioenfondsen de sleutelfuncties invullen. In principe zullen de pensioenfondsen hiervan alleen maar sterker worden. Ook kleine pensioenfondsen, mits zij goed gebruikmaken van de wettelijke mogelijkheden binnen het proportionaliteitsbeginsel, moeten met een relatief beperkte kostenstijging passende oplossingen kunnen vinden.

Zie je onderdelen waar pensioenfondsen de implementatie van IORP II overtrekken?

Nee, wellicht dat de invulling van het risicomanagementsysteem zwaarder wordt aangezet dan dat IORP II vereist. Maar extra aandacht voor risicomanagement vind ik een goede zaak.

Wat voor impact gaat de opname van communicatie over ESG in IORP II hebben?

Vanuit certificeringsoogpunt (prudent person) zal worden beoordeeld of nieuw ESG-beleid voldoende helder is geformuleerd en voldoet aan de aangepaste wetgeving, of dit beleid adequaat is vastgelegd en of de monitoring hierop voldoende is (dit is ook een taak van de risicobeheerfunctie). IORP II stelt nieuwe normen voor ESG-beleid. ESG moet straks voldoende bestuurlijke aandacht krijgen.

Zie je ontwikkeling in het ESG-beleggingsbeleid van pensioenfondsen, naar aanleiding van de naderende implementatie van IORP II? Is er überhaupt een ESG-beleid bij de meeste pensioenfondsen?

Ik zie dat ESG geleidelijk meer aandacht krijgt. Was het in het begin vooral vertellen wat het pensioenfonds doet, is het nu ook steeds vaker vertellen waarom ze dat doen, en waar het voorheen alleen ging over het uitsluiten van bepaalde beleggingen, verschuift dat gaandeweg in de richting van impactbeleggen (ook wel impact investing genoemd).

Veel pensioenfondsen hebben een ESG-beleid. Ik denk niet dat IORP II de directe aanleiding voor de pensioenfondsen is om een ESG-beleid op te stellen. Wel is door IORP II hernieuwde aandacht voor ESG. En wellicht dat die nieuwe aandacht de ontwikkeling van het beleid zal versnellen.

Denk je dat de stimulans op grensoverschrijdende pensioenvoorziening impact gaat hebben op de Nederlandse pensioensector?

Voor Nederland betekent de grensoverschrijdende pensioenvoorziening dat de “uitvoering van aanvullend pensioen” geëxporteerd kan worden. Door grote verschillen in fiscale en sociale wetgeving lijkt deze exportkans echter beperkt. Door de hoge veiligheidsnormen, inclusief een lage rekenrente, zijn Nederlandse pensioenen relatief duur. Als een werkgever de pensioenregeling over de grens wil uitvoeren zie ik overigens nog wel grote hobbels. Het blijkt dat Nederlandse werknemers wel degelijk belang hechten aan de zekerheid die het Nederlandse systeem biedt. Ik denk daarom dat de impact op grensoverschrijdende pensioenvoorziening beperkt zal zijn.

In Nederland is het merendeel van de aanvullende pensioenvoorziening in beheer van bedrijfstakpensioenfondsen. Zij kunnen hun diensten niet of moeilijk exporteren. Een belangrijkere vraag in Europese context is of het systeem van doorsneepremie houdbaar is. Daarnaast kun je je afvragen of een bedrijfstakpensioenfonds een sociale instelling is. Maar deze vragen kun je op basis van de IORP II-richtlijn niet beantwoorden.

Voor ondernemingspensioenfondsen zal dit anders liggen, daar is het risico op export van de pensioenregeling groter. Maar als het gaat om beschikbare premieregelingen zien wij bij Milliman behalve risico’s ook kansen.

Jullie stellen dat er voor fondsen twee ambitie niveau's zijn: een hoog en een laag ambitieniveau. Kan je aangeven hoe de verhoudingen in de pensioensector liggen? Naar welk ambitieniveau gaat de voorkeur uit van de pensioenfondsen?

Wij zien dat de meeste kleinere en enkele middelgrote pensioenfondsen kiezen voor een laag ambitieniveau en zich vooral focussen op de vraag wat zij moeten doen om te voldoen aan wet- en regelgeving, gebruikmakend van het proportionaliteitsbeginsel. De grotere fondsen reageren vaak meer op de vraag: “welke aanpassing moeten wij aan ons governance- en risicomanagementsysteem doen om én compliant te zijn aan wet- en regelgeving én om recht te doen aan het door ons gewenste ambitieniveau van IORP II en de gekozen ontwerpcriteria?"

Pol de Jaeger

Meer weten over IORP II?

Pol de Jaeger

Business Development Manager
+31 (0)20 557 2293